تبلیغات
چشم انتظار

چشم انتظار
جزیره خضراء
نظر سنجی
لطفا نظربدید







باب آنكه خدا را جز بخودش نتوان شناخت.

باب انه لا یعرف الا به

1- عَلِیّ بْنُ مُحَمّدٍ عَمّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ مُحَمّدِ بْنِ حُمْرَانَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ السّكَنِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللّهِ ع قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع اعْرِفُوا اللّهَ بِاللّهِ وَ الرّسُولَ بِالرّسَالَةِ وَ أُولِی الْأَمْرِ بِالْأَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ وَ الْعَدْلِ وَ الْإِحْسَانِ
وَ مَعْنَى قَوْلِهِ ع اعْرِفُوا اللّهَ بِاللّهِ یَعْنِی أَنّ اللّهَ خَلَقَ الْأَشْخَاصَ وَ الْأَنْوَارَ وَ الْجَوَاهِرَ وَ الْأَعْیَانَ فَالْأَعْیَانُ الْأَبْدَانُ وَ الْجَوَاهِرُ الْأَرْوَاحُ وَ هُوَ جَلّ وَ عَزّ لَا یُشْبِهُ جِسْماً وَ لَا رُوحاً وَ لَیْسَ لِأَحَدٍ فِی خَلْقِ الرّوحِ الْحَسّاسِ الدّرّاكِ أَمْرٌ وَ لَا سَبَبٌ هُوَ الْمُتَفَرّدُ بِخَلْقِ الْأَرْوَاحِ وَ الْأَجْسَامِ فَإِذَا نَفَى عَنْهُ الشّبَهَیْنِ شَبَهَ الْأَبْدَانِ وَ شَبَهَ الْأَرْوَاحِ فَقَدْ عَرَفَ اللّهَ بِاللّهِ وَ إِذَا شَبّهَهُ بِالرّوحِ أَوِ الْبَدَنِ أَوِ النّورِ فَلَمْ یَعْرِفِ اللّهَ بِاللّهِ‏
اصول كافى جلد 1 صفحه: 113 روایة 1
1- امیرالمؤمنین علیه‏السلام فرمود: خدا را بخدا بشناسید و رسولرا برسالتش و صاحبان فرمان را بامر بمعروف و دادگرى و نیكوكارى.
(مؤلف كتاب مرحوم كلینى ره فرماید): معنى سخن حضرت كه (خدا را بخدا بشناسید، اینستكه: خدا اشخاص و انوار و جواهر و اعیانرا خلق فرمود، اعیان پیكرها (موجودات جسمانى) و جواهر روحهاست و خداى عزوجل شباهتى با جسم و روح ندارد هیچ كس را در آفریدن روج حساس دراك دستور و وسیله‏اى نبوده، خدا در خلقت ارواح و اجسام یكتا بوده، پس چون كسى شباهت خدا را با موجودات جسمانى و روحانى از میان برد خدا را بخدا شناخته و چون او را بروح یا جسم یا نور تشبیه كند خدا را به خدا نشناخته است.

شرح :
مراد باولى‏الامر (صاحبان فرمان) ائمه معصومین(ص) است و مراد بجمله (اعرفوا الله بالله، بقرینه دو جمله بعد (اعرفوا الله بالالوهیة) مى‏باشد، پس مقصود از جمله اول اینستكه خدا را بسبب شؤون و امتیازات خدائى بشناسید یعنى چون شأن الوهیت اینستكه قدیم وحى و عالم و قادر و بى‏مانند باشد و جسم و شریكدار و محتاج و مركب نباشد، اگر خدا را اینگونه شناختید او را بالوهیت شناخته‏اید و برگشت این معنى بكلام مرحوم كلینى(ره) مى‏باشد و از این معنى مى‏توان نتیجه گرفت كه خدا را با معرفى خودش كه توسط پیمبران و كتب آسمانى نموده بشناسید، خدا را با استحسان و عقل ناقص خود نشناسید، خدا را با نور خدائى كه در دل بندگان شایسته‏اش پرتو افكند بشناسید، یا با اطاعت و تضرع در خانه او شناسائیش را بخواهید، چون كسى خدا را بغیر این صفات معرفى كرد نپذیرید همه اینها از لوازم معنائى است كه از كلام مرحوم كلینى(ره) استفاده مى‏شود: و اما جمله دوم یعنى پیغمبر را بشؤن و امتیازات پیغمبرى بشناسید چون شأن پیغمبر آوردن معجزه و شریعت مستقیم و دین و كتابى است كه با موازین عقلى و قوانین فطرى و عدالت و حكمت موافق باشد پس پیغمبر را باید از روى این امور شناخت و لازمه این سخن آنستكه درباره پیغمبر علو نشود و خدایش ندانند و نیز از مقام واقعیش نكاهد و همچنین شأن امام علیه‏السلام امر بمعروف و اقامه عدل و احسانست كه باید امامرا بوسیله آنها شناخت پس كسیكه ادعاى امامت كند و اقامه عدل و احسان نكند دروغگو است، با این معنى كه براى حدیث شریف گفتیم لازم نیست كه هر یك از نتائچ و لوازمى را كه بیان كردیم احتمالى جداگانه براى معنى حدیث دانست چنانكه مرحوم مجلسى (ره) قرار داده است بلكه ارجاع همه احتمالات بهمان یك معناست ولى مرحوم صدوق و فیض و ملاصدرا هر یك معانى جدا غیر از آنچه گفتیم گفته‏اند كه این مختصر مناسب ذكرش نیست.
2- عِدّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ عَلِیّ بْنِ عُقْبَةَ بْنِ قَیْسِ بْنِ سِمْعَانَ بْنِ أَبِی رُبَیْحَةَ مَوْلَى رَسُولِ اللّهِ ص قَالَ سُئِلَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع بِمَ عَرَفْتَ رَبّكَ قَالَ بِمَا عَرّفَنِی نَفْسَهُ قِیلَ وَ كَیْفَ عَرّفَكَ نَفْسَهُ قَالَ لَا یُشْبِهُهُ صُورَةٌ وَ لَا یُحَسّ بِالْحَوَاسّ وَ لَا یُقَاسُ بِالنّاسِ قَرِیبٌ فِی بُعْدِهِ بَعِیدٌ فِی قُرْبِهِ فَوْقَ كُلّ شَیْ‏ءٍ وَ لَا یُقَالُ شَیْ‏ءٌ فَوْقَهُ أَمَامَ كُلّ شَیْ‏ءٍ وَ لَا یُقَالُ لَهُ أَمَامٌ دَاخِلٌ فِی الْأَشْیَاءِ لَا كَشَیْ‏ءٍ دَاخِلٍ فِی شَیْ‏ءٍ وَ خَارِجٌ مِنَ الْأَشْیَاءِ لَا كَشَیْ‏ءٍ خَارِجٍ مِنْ شَیْ‏ءٍ سُبْحَانَ مَنْ هُوَ هَكَذَا وَ لَا هَكَذَا غَیْرُهُ وَ لِكُلّ شَیْ‏ءٍ مُبتَدَأٌ
اصول كافى جلد 1 ص :115 روایة: 2
2- از امیرالمؤمنین علیه‏السلام سؤال شد كه پروردگارت را بچه شناختى؟ فرمود: به آنچه خودش خود را برایم معرفى كرده. عرض شد: چگونه خودش را به تو معرفى كرده؟ فرمود: هیچ صورتى شبیه او نیست و بحواس درك نشود و بمردم سنجیده نشود، در عین دورى نزدیك است و در عین نزدیكى دور (با آنكه از رگ گردن به بندگانش نزدیك‏تر است، بندگان در نهایت پستى و او در نهایت علو است) برتر از از همه چیز است و گفته نشود چیزى برتر از اوست، جلو همه چیز است و نتوان گفت جلو دارد (پس او بودنش به معنى تقدم رتبه و علت بودن اوست نه جلو بودن مكانى) در اشیاء داخل است نه مانند داخل بودن چیزى در چیزى (بلكه به معنى احاطه علم و تدبیر و فیضش با جزاء ممكنات) از همه چیز خارجست نه مانند چیزى كه از چیزى خارج باشد (بلكه بمعنى شباهت نداشتن بهیچ چیز) منزه است آنكه چنین است و جز او چنین نیست، و او سر آغاز همه چیز است.

3- مُحَمّدُ بْنُ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَى عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللّهِ ع إِنّی نَاظَرْتُ قَوْماً فَقُلْتُ لَهُمْ إِنّ اللّهَ جَلّ جَلَالُهُ أَجَلّ وَ أَعَزّ وَ أَكْرَمُ مِنْ أَنْ یُعْرَفَ بِخَلْقِهِ بَلِ الْعِبَادُ یُعْرَفُونَ بِاللّهِ فَقَالَ رَحِمَكَ اللّهُ‏
اصول كافى جلد 1 ص :115 روایة: 3
3- منصوربن حازم گوید: بامام صادق علیه‏السلام عرض كردم: با مردمى مناظره كردم و بایشان گفتم: خداى جل جلاله، بزرگوارتر و ارجمندتر و گرامیتر است از اینكه بسبب مخلوقش شناخته شود بلكه بندگان بسبب خدا شناخته شوند. فرمود: خدایت رحمت كناد.




طبقه بندی: احادیث،
برچسب ها: کتاب توحید،
[ شنبه 29 مهر 1391 ] [ 05:28 ب.ظ ] [ محمد رضا براتی جاهد ]

باب جواز تعبیر از خدا به شى‏ء (چیز)

باب اطلاق القول بأنه شى‏ء

1- مُحَمّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ عَبْدِ الرّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنِ التّوْحِیدِ فَقُلْتُ أَتَوَهّمُ شَیْئاً فَقَالَ نَعَمْ غَیْرَ مَعْقُولٍ وَ لَا مَحْدُودٍ فَمَا وَقَعَ وَهْمُكَ عَلَیْهِ مِنْ شَیْ‏ءٍ فَهُوَ خِلَافُهُ لَا یُشْبِهُهُ شَیْ‏ءٌ وَ لَا تُدْرِكُهُ الْأَوْهَامُ كَیْفَ تُدْرِكُهُ الْأَوْهَامُ وَ هُوَ خِلَافُ مَا یُعْقَلُ وَ خِلَافُ مَا یُتَصَوّرُ فِی الْأَوْهَامِ إِنّمَا یُتَوَهّمُ شَیْ‏ءٌ غَیْرُ مَعْقُولٍ وَ لَا مَحْدُودٍ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 109 روایة: 1
1- ابن ابى نجران گوید: از امام جواد(ع) راجع به توحید سؤال كردم و گفتم: میتوانم خدا را چیزى تصور كنم؟ فرمود: آرى ولى چیزى كه حقیقتش درك نمى‏شود و حدى ندارد زیرا هر چیز كه در خاطرت در آید خدا غیر او باشد، چیزى مانند او نیست و خاطره‏ها او را درك نكنند، چگونه خاطره‏ها دركش نكنند، در صورتیكه او بر خلاف آنچه تعقل شود در خاطر نقش بندد مى‏باشد، درباره خدا تنها همین اندازه بخاطر گذرد: (چیزیكه حقیقتش درك نشود و حدى ندارد) .

شرح :
وقتى گوئیم زمین چیزیست، آب چیزیست، كوه چیزیست، حقیقت معانى این الفاظ را مى‏فهمیم و صورتى از آنها در ذهن ما منتقش است كه محدود بحد معینى است، مثلا حد آب این است كه روان باشد اگر جامد شد نامش یخ است نه آب بخلاف وقتیكه گوئیم (خدا چیزیست) اولا باید بدانیم كه حقیقت خدا را نمى‏توانیم درك كنیم ثانیا مكن نیست صورتى از خدا در ذهن ما مننقش شود ثالثا خدا بحدى محدود نگردد و بهمین دلیل در ذهن در نیابد.
2- مُحَمّدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللّهِ عَنْ مُحَمّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ بَكْرِ بْنِ صَالِحٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ قَالَ سُئِلَ أَبُو جَعْفَرٍ الثّانِی ع یَجُوزُ أَنْ یُقَالَ لِلّهِ إِنّهُ شَیْ‏ءٌ قَالَ نَعَمْ یُخْرِجُهُ مِنَ الْحَدّیْنِ حَدّ التّعْطِیلِ وَ حَدّ التّشْبِیهِ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 109 روایة: 2
2- از امام باقر علیه السلام سؤال شد: رواست كه بخدا گویند چیزیست؟ فرمود: آرى چیزى كه او را از حد تعطیل (خدائى نیست) و حد تشبیه (مانند ساختن او را بمخلوق) خارج كند (یعنى چون گوئى خدا چیزیست اعتراف بوجودش كرده‏اى پس كافر و طبیعى نیستى اما باید بدانى كه او چیزیست ببمانند).

3- عَلِیّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ یُونُسَ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ رَفَعَهُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ قَالَ إِنّ اللّهَ خِلْوٌ مِنْ خَلْقِهِ وَ خَلْقَهُ خِلْوٌ مِنْهُ وَ كُلّ مَا وَقَعَ عَلَیْهِ اسْمُ شَیْ‏ءٍ فَهُوَ مَخْلُوقٌ مَا خَلَا اللّهَ‏
اصول كافى جلد 1 صفحه: 109 روایة 3
3- امام باقر علیه‏السلام فرمود: ذات خدا از مخلوقش جدا و مخلوقش از ذات او جداست (به هیچ وجه شباهتى در میان نیست) و هر آنچه نام (چیز) بر او صادق باشد جز خدا مخلوقست.

4- عِدّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمّدِ بْنِ خَالِدٍ الْبَرْقِیّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ یَحْیَى الْحَلَبِیّ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَعْیَنَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللّهِ ع یَقُولُ إِنّ اللّهَ خِلْوٌ مِنْ خَلْقِهِ وَ خَلْقَهُ خِلْوٌ مِنْهُ وَ كُلّ مَا وَقَعَ عَلَیْهِ اسْمُ شَیْ‏ءٍ مَا خَلَا اللّهَ فَهُوَ مَخْلُوقٌ وَ اللّهُ خَالِقُ كُلّ شَیْ‏ءٍ تَبَارَكَ الّذِی لَیْسَ كَمِثْلِهِ شَیْ‏ءٌ وَ هُوَ السّمِیعُ الْبَصِیرُ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 110 روایة: 4
4- امام صادق علیه‏السلام فرمود: ذات خدا از مخلوق جدا و مخلوقش از ذات او جداست و هر آنچه نام (چیز) بر او صادق باشد جز خدا مخلوقست و خدا خالق همه چیز است، پر خیر منزه است آنكه چیزى مانندش نیست و او شنوا و بیناست.


5- عَلِیّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَلِیّ بْنِ عَطِیّةَ عَنْ خَیْثَمَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ إِنّ اللّهَ خِلْوٌ مِنْ خَلْقِهِ وَ خَلْقَهُ خِلْوٌ مِنْهُ وَ كُلّ مَا وَقَعَ عَلَیْهِ اسْمُ شَیْ‏ءٍ مَا خَلَا اللّهَ تَعَالَى فَهُوَ مَخْلُوقٌ وَ اللّهُ خَالِقُ كُلّ شَیْ‏ءٍ
اصول كافى جلد 1 صفحه: 110 روایة: 5
5- و فرمود: ذات خدا از مخلوقش از ذات او جداست و هر آنچه نام (چیز) بر او صادق آید جز خداى تعالى مخلوقست و خدا خالق همه چیز است.




طبقه بندی: احادیث،
برچسب ها: کتاب توحید،
[ شنبه 29 مهر 1391 ] [ 05:26 ب.ظ ] [ محمد رضا براتی جاهد ]
كتاب التوحید

*باب حادث بودن جهان و اثبات پدید آورنده آن*

باب حدوث العالم و اثبات المحدث‏

1- أَخْبَرَنَا أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمّدُ بْنُ یَعْقُوبَ قَالَ حَدّثَنِی عَلِیّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرّحْمَنِ عَنْ عَلِیّ بْنِ مَنْصُورٍ قَالَ قَالَ لِی هِشَامُ بْنُ الْحَكَمِ كَانَ بِمِصْرَ زِنْدِیقٌ تَبْلُغُهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللّهِ ع أَشْیَاءُ فَخَرَجَ إِلَى الْمَدِینَةِ لِیُنَاظِرَهُ فَلَمْ یُصَادِفْهُ بِهَا وَ قِیلَ لَهُ إِنّهُ خَارِجٌ بِمَكّةَ فَخَرَجَ إِلَى مَكّةَ وَ نَحْنُ مَعَ أَبِی عَبْدِ اللّهِ فَصَادَفَنَا وَ نَحْنُ مَعَ أَبِی عَبْدِ اللّهِ ع فِی الطّوَافِ وَ كَانَ اسْمُهُ عَبْدَ الْمَلِكِ وَ كُنْیَتُهُ أَبُو عَبْدِ اللّهِ فَضَرَبَ كَتِفَهُ كَتِفَ أَبِی عَبْدِ اللّهِ ع فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللّهِ ع مَا اسْمُكَ فَقَالَ اسْمِی عَبْدُ الْمَلِكِ قَالَ فَمَا كُنْیَتُكَ قَالَ كُنْیَتِی أَبُو عَبْدِ اللّهِ فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللّهِ ع فَمَنْ هَذَا الْمَلِكُ الّذِی أَنْتَ عَبْدُهُ أَ مِنْ مُلُوكِ الْأَرْضِ أَمْ مِنْ مُلُوكِ السّمَاءِ وَ أَخْبِرْنِی عَنِ ابْنِكَ عَبْدُ إِلَهِ السّمَاءِ أَمْ عَبْدُ إِلَهِ الْأَرْضِ قُلْ مَا شِئْتَ تُخْصَمُ قَالَ هِشَامُ بْنُ الْحَكَمِ فَقُلْتُ‏ لِلزّنْدِیقِ أَ مَا تَرُدّ عَلَیْهِ قَالَ فَقَبّحَ قَوْلِی فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ إِذَا فَرَغْتُ مِنَ الطّوَافِ فَأْتِنَا فَلَمّا فَرَغَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ أَتَاهُ الزّنْدِیقُ فَقَعَدَ بَیْنَ یَدَیْ أَبِی عَبْدِ اللّهِ وَ نَحْنُ مُجْتَمِعُونَ عِنْدَهُ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ ع لِلزّنْدِیقِ أَ تَعْلَمُ أَنّ لِلْأَرْضِ تَحْتاً وَ فَوْقاً قَالَ نَعَمْ قَالَ فَدَخَلْتَ تَحْتَهَا قَالَ لَا قَالَ فَمَا یُدْرِیكَ مَا تَحْتَهَا قَالَ لَا أَدْرِی إِلّا أَنّی أَظُنّ أَنْ لَیْسَ تَحْتَهَا شَیْ‏ءٌ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ ع فَالظّنّ عَجْزٌ لِمَا لَا تَسْتَیْقِنُ ثُمّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ أَ فَصَعِدْتَ السّمَاءَ قَالَ لَا قَالَ أَ فَتَدْرِی مَا فِیهَا قَالَ لَا قَالَ عَجَباً لَكَ لَمْ تَبْلُغِ الْمَشْرِقَ وَ لَمْ تَبْلُغِ الْمَغْرِبَ وَ لَمْ تَنْزِلِ الْأَرْضَ وَ لَمْ تَصْعَدِ السّمَاءَ وَ لَمْ تَجُزْ هُنَاكَ فَتَعْرِفَ مَا خَلْفَهُنّ وَ أَنْتَ جَاحِدٌ بِمَا فِیهِنّ وَ هَلْ یَجْحَدُ الْعَاقِلُ مَا لَا یَعْرِفُ قَالَ الزّنْدِیقُ مَا كَلّمَنِی بِهَذَا أَحَدٌ غَیْرُكَ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ ع فَأَنْتَ مِنْ ذَلِكَ فِی شَكّ‏ٍ فَلَعَلّهُ هُوَ وَ لَعَلّهُ لَیْسَ هُوَ فَقَالَ الزّنْدِیقُ وَ لَعَلّ ذَلِكَ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ ع أَیّهَا الرّجُلُ لَیْسَ لِمَنْ لَا یَعْلَمُ حُجّةٌ عَلَى مَنْ یَعْلَمُ وَ لَا حُجّةَ لِلْجَاهِلِ یَا أَخَا أَهْلِ مِصْرَ تَفْهَمُ عَنّی فَإِنّا لَا نَشُكّ فِی اللّهِ أَبَداً أَ مَا تَرَى الشّمْسَ وَ الْقَمَرَ وَ اللّیْلَ وَ النّهَارَ یَلِجَانِ فَلَا یَشْتَبِهَانِ وَ یَرْجِعَانِ قَدِ اضْطُرّا لَیْسَ لَهُمَا مَكَانٌ إِلّا مَكَانُهُمَا فَإِنْ كَانَا یَقْدِرَانِ عَلَى أَنْ یَذْهَبَا فَلِمَ یَرْجِعَانِ وَ إِنْ كَانَا غَیْرَ مُضْطَرّیْنِ فَلِمَ لَا یَصِیرُ اللّیْلُ نَهَاراً وَ النّهَارُ لَیْلًا اضْطُرّا وَ اللّهِ یَا أَخَا أَهْلِ مِصْرَ إِلَى دَوَامِهِمَا وَ الّذِی اضْطَرّهُمَا أَحْكَمُ مِنْهُمَا وَ أَكْبَرُ فَقَالَ الزّنْدِیقُ صَدَقْتَ ثُمّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ ع یَا أَخَا أَهْلِ مِصْرَ إِنّ الّذِی تَذْهَبُونَ إِلَیْهِ وَ تَظُنّونَ أَنّهُ الدّهْرُ إِنْ كَانَ الدّهْرُ یَذْهَبُ بِهِمْ لِمَ لَا یَرُدّهُمْ وَ إِنْ كَانَ یَرُدّهُمْ لِمَ لَا یَذْهَبُ بِهِمُ الْقَوْمُ مُضْطَرّونَ یَا أَخَا أَهْلِ مِصْرَ لِمَ السّمَاءُ مَرْفُوعَةٌ وَ الْأَرْضُ مَوْضُوعَةٌ لِمَ لَا یَسْقُطُ السّمَاءُ عَلَى الْأَرْضِ لِمَ لَا تَنْحَدِرُ الْأَرْضُ فَوْقَ طِبَاقِهَا وَ لَا یَتَمَاسَكَانِ وَ لَا یَتَمَاسَكُ مَنْ عَلَیْهَا قَالَ الزّنْدِیقُ أَمْسَكَهُمَا اللّهُ رَبّهُمَا وَ سَیّدُهُمَا قَالَ فَ‏آمَنَ الزّنْدِیقُ عَلَى یَدَیْ أَبِی عَبْدِ اللّهِ ع فَقَالَ لَهُ حُمْرَانُ جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنْ آمَنَتِ الزّنَادِقَةُ عَلَى یَدِكَ فَقَدْ آمَنَ الْكُفّارُ عَلَى یَدَیْ أَبِیكَ فَقَالَ الْمُؤْمِنُ الّذِی آمَنَ عَلَى یَدَیْ أَبِی عَبْدِ اللّهِ ع اجْعَلْنِی مِنْ تَلَامِذَتِكَ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ یَا هِشَامَ بْنَ الْحَكَمِ خُذْهُ إِلَیْكَ وَ عَلّمْهُ فَعَلّمَهُ هِشَامٌ فَكَانَ مُعَلّمَ أَهْلِ الشّامِ وَ أَهْلِ مِصْرَ الْإِیمَانَ وَ حَسُنَتْ طَهَارَتُهُ حَتّى رَضِیَ بِهَا أَبُو عَبْدِ اللّهِ‏
اصول كافى جلد 1 صفحه: 91 روایة: 1
1- هشام بن حكم گوید: در مصر زندیقى بود كه سخنانى از حضرت صادق علیه السلام باو رسیده بود بمدینه آمد تا با آنحضرت مباحثه كند در آنجا بحضرت برنخورد، باو گفتند به مكه رفته است، آنجا آمد، ما با حضرت صادق علیه السلام مشغول طواف بودیم كه بما رسید: نامش عبدالملك و كینه‏اش ابو عبدالله بود، در حال طواف شانه‏اش را بشانه امام صادق علیه السلام زد، حضرت فرمود: نامت چیست؟ گفت نامم: عبدالملك، (بنده سلطان): فرمود: كینه‏ات چیست؟ گفت: كنیه ام ابوعبدالله (پدر بنده خدا) حضرت فرمود: این ملكى كه تو بنده او هستى؟ از ملوك زمین است یا ملوك آسمان و نیز بمن بگو پسر تو بنده خداى آسمانست یا بنده خداى زمین، هر جوابى بدهى محكوم مى‏شوى (او خاموش ماند)، هشام گوید: بزندیق گفتم چرا جوابش را نمى‏گوئى؟ از سخن من بدش آمد، امام صادق(ع) فرمود: چون از طواف فارغ شدم نزد ما بیا زندیق پس از پایان طواف امام علیه‏السلام آمد و در مقابل آنحضرت نشست و ما هم گردش بودیم، امام بزندیق فرمود: قبول دارى كه زمین زیر و زبرى دارد؟ گفت: آرى فرمود: زیر زمین رفته‏اى؟ گفت: نه، فرمود: پس چه مى‏دانى كه زیر زمین چیست؟ گفت: نمى‏دانم ولى گمان مى‏كنم زیر زمین چیزى نیست! امام فرمود: گمان درماندگى است نسبت به چیزیكه به آن یقین نتوانى كرد. سپس فرمود: به آسمان بالا رفته‏اى؟ گفت: نه فرمود: میدانى در آن چیست؟ گفت: نه فرمود: شگفتا از تو كه به مشرق رسیدى و نه به مغرب، نه به زمین فرو شدى و نه به آسمان بالا رفتى و نه از آن گذشتى تا بدانى پشت سر آسمانها چیست و با اینحال آنچه را در آنها است (نظم و تدبیرى كه دلالت بر صانع حكیمى دارد) منكر گشتى، مگر عاقل چیزى را كه نفهمیده انكار مى‏كند؟!! زندیق گفت: تا حال كسى غیر شما با من اینگونه سخن نگفته است امام فرمود: بنابراین تو در این موضوع شك دارى كه شاید باشد و شاید نباشد! گفت شاید چنین باشد. امام فرمود: اى مرد كسى كه نمى‏داند بر آنكه مى‏داند برهانى ندارد، ندانى را حجتى نیست‏اى برادر اهل مصر از من بشنو و دریاب ما هرگز درباره خدا شك نداریم، مگر خورشید و ماه و شب و روز را نمى‏بینى كه بافق در آیند، مشتبه نشوند، بازگشت كنند ناچار و مجبورند مسیرى جز مسیر خود ندارند، اگر قوه رفتن دارند؟ پس چرا بر مى‏گردند، و اگر مجبور و ناچار نیستند چرا شب روز نمى‏شود و روز شب نمى‏گردد؟ اى برادر اهل مصر بخدا آنها براى همیشه (به ادامه وضع خود ناچارند و آنكه ناچارشان كرده از آنها فرمانرواتر (محكمتر) و بزرگتر است، زندیق گفت: راست گفتى، سپس امام علیه‏السلام فرمود: اى برادر اهل مصر براستى آنچه را به او گرویده‏اند و گمان مى‏كنید كه دهر است، اگر دهر مردم را میبرد چرا آنها را بر نمى‏گرداند و اگر بر مى‏گرداند چرا نمى‏برد؟ اى برادر اهل مصر همه ناچارند، چرا آسمان افراشته و زمین نهاده شده چرا آسمان بر زمین نیفتد، چرا زمین بالاى طبقاتش سرازیر نمى‏گردد و آسمان نمى‏چسبد و كسانیكه روى آن هستند بهم نمى‏چسبند و زندیق بدست امام علیه‏السلام ایمان آورد و گفت: خدا كه پروردگار و مولاى زمین و آسمانست آنها را نگه داشته، حمران (كه در مجلس حاضر بود) گفت: فدایت اگر زنادقه بدست تو مؤمن شوند، كفار هم بدست پدرت ایمان آوردند پس آن تازه مسلمان عرضكرد: مرا بشاگردى بپذیر، امام علیه‏السلام بهشام فرمود: او را نزد خود بدار و تعلیمش ده هشام كه معلم ایمان اهل شام و مصر بود او را تعلیم داد تا پاك عقیده شد و امام صادق علیه‏السلام را پسند آمد و محتمل است كه ضمیر كان راجع به مؤمن باشد.

شرح :
در سخنان پر مغز و طریقه استدلال امام صادق نكات و دقایق درخشانى بنظر میرسد كه ما را ناچار كرد از روش اختصار تا حدى تجاوز كرده و یكى از هزار و مشتى از خروار آن نكاترا در اینجا یاد آور شویم بعلاوه بسیارى از این نكات در این كتاب دیده مى‏شود و ذكرش لااقل در یك مورد لازم بنظر مى‏رسد.
نكته اول امام علیه‏السلام از موضوع كوچك و دم دستى كه پرسیدن نام و كینه زندیق بود شروع فرمود بالاخره او را محكوم و بایمان و توحید كشانید و همچنین در حدیث بعد كه با ابن ابى الموجاء در كنار خانه خدا مباحثه مى‏فرماید از همان طواف مردم مسلمان كه بچشم مى‏خورد شروع مى‏كند سپس حالات نفسانى او را كه از همه چیز باو نزدیكتر است گواه مى‏آورد و او را مجاب مى‏نماید، در حدیث چهارم كه بر مرد دیصانى احتجاج مى‏فرماید، كودكى نزدش نشسته و با تخم مرغى بازى مى‏كند حضرت همان تخم مرغ را گرفته و با آن شروع مى‏فرماید اینها دلالت دارد اولا بر مهارت و زبر دستى امام علیه‏السلام در طرز استدلال و ثانیا بر اینكه هر موجودى اگرچه بسیار كوچك و پیش‏پا افتاده باشد گواه وجود صانع حكیم است و ثانیا اینكه توحید فطرى بشر است و اثبات آن بتعمق و تجسم نیاز ندارد و همیشه راه پر پیچ و خم دور و تسلسل را نباید پیمود اگر دختر 9 ساله و مردم ضعیف العقل بخدا شناسى مكلف شده‏اند از طاقشان خارج نیست و خداشناسى بهمان مقدار فهمشان كافى و مجزى است.
نكته دوم امام علیه‏السلام بدون آنكه خود وارد استدلال طولانى شود از زندیق سؤالات كوتاهى فرمود و او را طبق جواب خودش محكوم كرد و این بهترین طریقه مباحثه و جدال با حسن است كه قرآن كریم بدان امر فرموده است.
نكته سوم از كفر تا توحید سه منزل بسیار طولانى و دراز وجود دارد: انكار وجود خدا و بیزارى از خدا پرستان 2- شك داشتن در خدا باینكه شاید باشد و شاید نباشد 3- اقرار و ایمان بوجود خدا، این زندیق چنانكه از شانه زدنش بامام پیداست در منزل اول یعنى منكر خدا و معاند خداپرستان بوده امام(ع) با چند جمله كوتاه و مختصر او را مجبور كرد كه از مرحله اول بمرحله دوم صعود كند و این مسافت طولانى را در عرض چند دقیقه بپیماید و سپس هم وارد سوم شود. و این نكته نیز در حدیث بعد جاریست.
نكته چهارم پس از آنكه زندیق را از مرحله انكار بسر منزل شك وارد ساخت خودش با كمال جرأت و شهامت فرمود، از من بشنو و بفهم ما هرگز در وجود خدا شك نداریم، نمى‏توانیم بگوئیم این جمله تأثیرى در روح و مغز زندیق باقى گذاشت گویا امام باو فرمود: اى مگس عرصه سیمرغ نه جولانگه تو است، حالا كه آمدى خود را آماده كن حریف بسیارى قوى است هر تیرى در تركش دارى بكار انداز، خیال نكنى مباحثه با ما جنبه سخن بافى و مغالطه بازى و ظاهر سازى دارد ما به آنچه مى‏گوئیم عقیده قطعى و مسلم داریم.
نكته پنجم در عین اینكه امام علیه‏السلام از نظر استدلال زندیق را مى‏كوبد و خرد مى‏كند و سخنانش چون چكش آهنین مغز زندیق را متلاشى مى‏كند از نظر آداب اجتماعى استمالت و دلجوئى را فراموش نمى‏كند و 4 مرتبه او را (بردار اهل مصر) خطاب مى‏كند. ابدا سخن تند و زشتى باو نمى‏گوید، استناط بقیه نكات را بخواننده متظمن میسپارم و میگویم پدر و مادرم بفدایت اى حجت خدا، اى رهبر گرامى ما عقیده من به امامت شما تنها مدركش همین سخنان پر مغز و متین و محكم و مستدل شماست كه هر چه در جهان گوش دادم و مطالعه كردم مانندش را نیافتم، اكنون بطرز استدلال آنحضرت دقت نمائید. چنانچه مجلسى ره مى‏فرماید در این حدیث شریف از سه راه بر اثبات صانع استدلال شده است: 1 حركت منظم و رفت و برگشت كواكب و سیارات دلالت بر صانع با اراده و مختار آنها دارد زیرا اگر صانع با شعورى نداشته باشند حركات آنها یا به طبیعت خودشانست و یا به اراده و شعور خودشان و هر دو باطلست زیرا كه حركت طبیعى بیك طرف متوجه است و یك اقتضاء دارد مانند جسم سنگین كه همیشه به پائین میل كند و جسم سبك مانند دود و بخار همیشه به بالا رود و هیچگاه بر عكس نشود و چون حركت سیارات آسمان دورى و رفتن و بر گشتن است پس طبیعى نیست و نیز به اراده خودشان هم نیست. زیرا شخص با اراده نشاط و كسالت دارد، تند و كند میرود و گاهى هم مى‏ایستد در صورتیكه حركت سیارات بر یك نظم معین و دائمى است پس چاره نداریم جز اینكه بگوئیم آنها مجبورند و زیر فرمان قدرتى با اراده و شعور اداره مى‏شوند.
2- موجودات جهان همه در تغییر و تبدیلند مى‏آیند و مى‏روند، موجود و معدوم مى‏گردند جوان و پیر مى‏شوند و مذهب دهریه كه همان طبیعیون باشند اینستكه فاعل و علت این تغیرات همان طبیعت است و این قول باطلست زیرا نسبت وجود و عدم و جوانى و پیرى بطبعیت امكانیه مساوى است و ترجیح یك طرف بلامرحج است، مثلا انسانى زنده مى‏شود و انسانى مى‏میرد ما بدهرى مى‏گوئیم طبیعت كه بمذهب شما بى‏اراده و شعور است پس چرا آنرا زنده كرد و این را مى‏رانید، چرا برعكس نشد، جوابى ندارد جز اینكه در اینجا بشعور و اراده‏ئى اعتراف كند و آن خود اعتراف بخداست.
3- تمام موجودات جهان از زمین و آسمان و آنچه در آنها است با نظم و ترتیب و حكمت و طبق مصلحت و براى ادامه زندگى خلق شده است و در هیچ گوشه جهان بى‏نظمى و اختلال دیده نمى‏شود، هیچگاه آسمان بطرف زمین حركت نمى‏كند و زمین بطرف آسمان نمى‏رود، این نظام متقن و محكم جهان جزبا تدبیر و تسخیر پروردگار زنده حكیم و قادر و قاهر ممكن نگردد.



طبقه بندی: احادیث،
برچسب ها: کتاب توحید،
[ شنبه 29 مهر 1391 ] [ 05:23 ب.ظ ] [ محمد رضا براتی جاهد ]

درباره وبلاگ

لینک های مفید
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :

امارگیر حرفه ای سایت